Khái niệm sao ảo trong Tử Vi Đẩu Số và đối chiếu thiên văn

Tử Vi Đẩu Số thường gọi các sao là «sao ảo», nhưng tên sao lại liên quan đến Bắc Đẩu, Nam Đẩu, Tử Vi viên… nên dễ phát sinh thắc mắc: lập lá số có bắt buộc đối chiếu thiên tượng thực tế đêm sinh không? Tử Vi viên, sao Bắc Cực, Bắc Đẩu, Nam Đẩu trong cổ điển và thiên văn học hiện đại lần lượt chỉ gì?

Dưới đây trước hết giải thích nguồn gốc tên gọi thiên văn, rồi nói quan hệ giữa lập lá số đẩu số và quan tinh.

Tử Vi cung (Tử Vi viên)

Thiên văn cổ Trung Quốc chia bầu trời bắc thành «tam viên»; Tử Vi viên (Tử Vi cung, trung cung) nằm giữa bầu trời phía bắc, bao quanh cực bắc thiên cầu. Nếu đối chiếu thô với chòm sao hiện đại, khu vực này tương ứng khoảng Ursa Minor, Ursa Major, Draco. Người xưa hình dung vùng này là nơi Thiên Đế cư trú; Bắc Đẩu thất tinh quay quanh cực bắc, thường được ví như xa giá hoặc nghi lễ.

Hệ phân vùng này ban đầu dùng để định phương hướng, tiết khí; sau mới gắn thêm ý nghĩa triều đình, tôn ti.

Tử Vi tinh và sao Bắc Cực

Tử Vi tinh trong đẩu số thường tương ứng ngôi sao sáng, dễ nhận biết nhất gần cực bắc thiên cầu trên bầu trời đêm, tức sao Bắc Cực hiện nay (α Ursa Minor, cổ xưa gọi Câu Trần nhất). Vì gần như nằm trên đường kéo dài trục tự quay Trái Đất, nhìn như được chúng tinh vây quanh.

Cần lưu ý: «sao Bắc Cực» trong lịch sử không phải lúc nào cũng là cùng một ngôi. Trục tự quay Trái Đất có tiến động (chu kỳ khoảng hai vạn sáu nghìn năm); vài nghìn năm trước sao cực bắc khác hôm nay. «Đế tinh bất động» là cách nói gần đúng trên quan sát, không phải bất biến tuyệt đối trong thiên văn.

Hệ Bắc Đẩu

Bắc Đẩu thất tinh (Thiên Xích, Thiên Huyền, Thiên Cơ, Thiên Quyền, Ngọc Hành, Khai Dương, Dao Quang) của Ursa Major là dấu hiệu quan trọng ở bán cầu bắc để định hướng và mùa.

Hệ Bắc Đẩu trong đẩu số mượn tên, gắn liên tưởng đế vương, phụ thần; Tham Lang, Cự Môn… thuộc Bắc Đẩu. Nhưng lập lá số không theo vị trí thực tế của Bắc Đẩu lúc sinh, mà theo lịch pháp và quy tắc an sao cố định. Tên đến từ thiên văn, logic thuộc hệ thống ký hiệu mệnh lý.

Hệ Nam Đẩu

Nam Đẩu (Đẩu tú) trên thiên cầu nằm khoảng chòm Sagittarius, sáu sao tạo hình muỗng, đối diện Bắc Đẩu về phía nam.

Hệ Nam Đẩu trong đẩu số (Thiên Phủ, Thiên Tướng, Thiên Lương…) cũng mượn tên này. Đạo giáo có «Nam Đẩu chú sinh, Bắc Đẩu chú tử»; đẩu số không nhất thiết theo giáo lý tôn giáo, nhưng đặt tên Nam Bắc Đẩu chịu ảnh hưởng truyền thống quan tinh.

Hai nghĩa của «sao ảo»

1. Tên có nguồn gốc: 14 chính tinh chia Bắc Đẩu, Nam Đẩu, trung thiên… tham khảo khái niệm thiên văn cổ, không phải đặt tên tùy tiện.
2. Lập lá số không đối thiên: «ảo» chủ yếu nghĩa là lập lá số không theo vị trí sao thực tế đêm sinh, mà theo âm lịch, giờ sinh và công thức an sao cố định. Khác với Thất Chính Tứ Dư hoặc chiêm tinh phương Tây «đối thiên thời thực».

Trong Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư và tư liệu tương tự, sao thường dùng như hệ thống ký hiệu, không phải báo cáo quan sát. Đẩu số có thể tóm lại: mượn danh thiên văn, hành thực mệnh lý.

Kết luận

Phân rõ «nguồn gốc tên gọi» và «logic lập lá số» thì không cần nghĩ phải quan tinh đêm mới học được đẩu số. Tử Vi Đẩu Số dùng khung thiên văn để mang lịch pháp và mô tả ký hiệu hóa các chủ đề đời người.

Muốn biết các bước lập lá số hoặc thử công cụ trực tuyến, hãy ghé chuyên đề Tử Vi Đẩu Số của Minh Minh Quán Chỉ.